Trwają prace międzynarodowej (polsko-ukraińskiej) ekspedycji archeologicznej na Grodzisku zamku Kazimierza Wielkiego we Włodzimierzu Wołyńskim. Kolejny już sezon teren byłego więzienia sowieckiego NKWD i niemieckiego z czasów II wojny światowej (oraz bezpośrednio po niej) wraz z przyległym terenem – ograniczonym wałami ww grodziska jest eksplorowany przez archeologów. Na podstawie m.in. ubr.  sondaży, które okazały kolejne mogiły w lipcu br. wyeksplorowana została mogiła nr. 6 (o rozmiarach 5,5 x 6,2 m). Wydobyto z niej ok. 550 szkieletów. Dokładna ilość osób jest ciężka do ustalenia (nawet przez b. doświadczonych archeologów i antropologa) ponieważ:

- ciała zostały wrzucone w nieładzie do jamy (zabijano raczej nie bezpośrednio w dole),

- bardzo dużo pomordowanych (prawie 2 razy więcej niż w ubr. w jamie 4 o podobnych rozmiarach)

- ww. czynniki powodowały zgniatanie

- również występująca tam ziemi niekorzystnie przyczynia się do zniekształcania szkieletów (np. dziecięce – mniej trwałe – rozpłaszczone)

- szczątki przesypane zostały wapnem (oczywiście w celu zatarcia śladów zbrodni)

Istnieje przypuszczenie, że pomordowani tu mogli byc po rozstrzelaniu „ubijani” kolbami i potem po przysypaniu wapnem przejechała po nich koparka, albo czołg – w każdym bądź razie ciężki pojazd gąsienicowy.

Z mogiły wydobyto  bardzo dużo łusek od radzieckiego pistoletu TT, co świadczyłoby o tym iż mordowali sowieci. Zabici to głównie kobiety (matki) i dzieci - Polacy. Świadczą o tym znalezione medaliki katolickie (jeden z inskrypcja – niestety nie do końca czytelną), guziki WP (mundurowe), podkówki polskich butów wojskowych.

Na odkrycie – wydobycie pomordowanych – czeka mogiła nr. 7, w której będzie znajdowała się najprawdopodobniej podobna ilość zabitych. Wynika to z jej rozmiarów, umiejscowienia i wstępnie odkrytych szkieletów.

W tym roku wyekshumowane zostaną również ofiar z mniejszych, a pobliskich mogił nr. 8, 9 i 10).

Prace są możliwe dzięki finansowaniu przez Radę Ochronę Pamięci Walk i Męczeństwa i zgodzie ukraińskiej Komisji ds. Ofiar Totalitaryzmów(kijowski odpowiednik polskiej ROPWiM). Przeprowadzają je na miejscu archeolodzy i antropolodzy z polskiego zespołu pod kierownictwem dr Dominiki Siemińskiej oraz ukraińskiej firmy „Wołyńskie Starożytności” Aleksieja Złatogorskiego przy wsparciu Fundacji Niepodległości.

Jan Fedirko

Lublin, lipiec 2014 r.

Jak zachować pamięć o II RP i jej bohaterach, jak przekazać ją kolejnym pokoleniom, zwłaszcza młodzieży, aby miała na czym budować swoje poczucie dumy narodowej i patriotyzm?  Odnalezienie i upamiętnienie z należną czcią oraz szacunkiem najczęściej bezimiennych grobów naszych rodaków – żołnierzy i funkcjonariuszy państwowych na Wschodzie z okresu Września 1939 r. – to jeden ze sposobów.

            Pod koniec maja br. rozpoczęła się kolejna międzynarodowa ekspedycja archeologiczna na Wołyniu. Z inicjatywy Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej, dzięki osobistemu zaangażowaniu jego komendanta gen. J. Frączyka, pod auspicjami ROPWiM i przy wsparciu Fundacji Niepodległości, a także Światowego Związku Żołnierzy AK, udaliśmy się po raz kolejny na Ukrainę. Dzięki stałej współpracy z ukraińskimi archeologami z „Wołyńskich Starożytności” A. Złatogorskiego, a pod kierownictwem toruńskiej ekipy archeologów związanych z Fundacją Gen. E. Zawackiej, poszukiwaliśmy i ekshumowaliśmy żołnierzy KOP i WP z Września 1939, którzy zginęli m.in. w bitwie pod Szackiem (stoczonej 28-30 IX 39 r.).

            W pierwszym (minionym miesiącu) prace poszukiwawcze i eksploracje odbyły się w: Piszczy (droga na Małorytę – obecnie na Białorusi), Położewie, Melnikach, Szacku, Grabowie, Zaglinkach.                                   

            Gros grup stanowiły cotygodniowe zmiany żołnierzy SG z kilku oddziałów – przede wszystkim Nadbużańskiego – którzy pracowali jako wolontariusze.

            Do tej pory udało się odnaleźć i dokonać ekshumacji 8 osób – 7 żołnierzy i jednego policjanta. Odbyło się to w 5 lokalizacjach:

1.      Położewo (w lesie przy drodze Szack – Luboml) − por. rezerwy Tomaszewski.

2.      Położewo  (w obejściu – ogródku – pomiędzy 2 wiejskimi chatami) − 2 polskich żołnierzy, którzy zginęli najprawdopodobniej podczas niemieckiego nalotu 15 IX 1939 r.

3.      Melniki (las) − 3 polskich żołnierzy, którzy zginęli z rąk miejscowego Poleszuka. Błądząc po lasach i bagnach (po bitwie pod Szackiem  IX/X 1939 r.)  poprosili miejscowego na przewodnika. Ten w pewnym momencie puścił ich przodem i zaatakował z tyłu siekierą. Jednego uśmiercił uderzeniem w głowę ostrzem, drugiego obuchem, trzeci zdążył się odwrócić  więc odrąbał mu rękę, którą się odruchowo zasłaniał.

4.      Glinne (przedwojenne Zaglinne, w lesie – zlokalizowane dzięki ks. Janowi Burasowi) −  żołnierz, raczej rezerwy (w hełmie „Adriana”).

5.      Melniki (w ogrodzie – miejsce wskazała miejscowa Polka) − policjant zamordowany przez sowietów.

            W różnych ilościach, ale praktycznie przy każdych szczątkach, odnaleziono elementy oporządzenia i wyposażenia wojskowego, a także przedmioty osobiste.

            Z każdego ww. grobu pobrano kości żołnierzy KOP i WP oraz funkcjonariusza Polskiej Policji Państwowej, które, dzięki Fundacji Niepodległości, zostały dostarczone – bodajże pierwszy raz w historii – z Ukrainy do Polski. Pobraniem i określeniem profili genetycznych z kodu DNA zajmie się Katedra Medycyny Sądowej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy. Sprawę pilotuje antropolog ekspedycji Jarosław Bednarek. Mamy nadzieję, że dalsze prace archiwalne i, co za tym idzie ewentualne pobranie DNA − materiału porównawczego − od spokrewnionych, przyczyni się do określenia tożsamości naszych rodaków, żołnierzy, którzy zginęli wówczas w obronie Ojczyzny.

            Niestety nadal nie odnaleźliśmy największej grupy bestialsko pomordowanych jeńców wojennych − oficerów WP zabitych przez RChACz (prawdopodobnie NKWD) w okolicy Piszczy. Dzieje się tak pomimo ogromu wykonanych prac – ponad 2, 5 tys. odwiertów oraz 7 wykopów sondażowych. Niestety pamięć ludzka jest zawodna, a świadectwa najstarszych mieszkańców wsi nieprecyzyjne, czasami wręcz sprzeczne. Dotychczasowe – miejmy nadzieję – niepowodzenie wynika zapewne w pewnej mierze z braku badań georadarem – chociaż strona ukraińska wcześniej dokonała wszelkich niezbędnych uzgodnień i uzyskała stosowne pozwolenia (praca odbywa się w strefie przygranicznej).

            Prowadzenie dalszych prac w ww. miejscach zaplanowano na lipiec i sierpień, zaś we wrześniu również w umocnionych rejonach na ówczesnej wschodniej granicy II RP − w Tynnem i okolicach Sarn. Jak co roku, tym razem w połowie lipca, ekipa wolontariuszy Fundacji Niepodległości pod kierownictwem dr. Leona Popka uda się do Ostrówek w celu dalszych poszukiwań pomordowanych tam Polaków.

            Należy podkreślić, że miejsca prac wybrano na podstawie materiałów zgromadzonych przez niestety już śp.  Anatola Sulika ratującego od zapomnienia m.in. polskie mogiły i cmentarze na Wołyniu.

            Wszyscy, którzy do tej pory z dużym oddaniem pracowali przy tym dziele, poczytują to sobie za wyróżnienie i zaszczyt.

Jan Fedirko

Fundacja Niepodległości

(korzystałem z materiałów ekspedycji oraz Straży Granicznej)

relacja na ten temat z ukraińskiego portalu:

 http://volynski-starozitnosti.net/news/doslidzhennja_u_shackomu_poozer_ji/2014-07-03-352

prasa ukraińska o wsparciu przez Fundację Niepodległości badań DNA związanych z ekshumacjami zołnierzy na Wołyniu:

http://www.day.kiev.ua/uk/news/030714-upershe-v-ukrayini-vidibrano-zrazki-dnk-zagiblih-u-1939-roci-polskih-prikordonnikiv

Zachodzące słońce rzuca czerwoną niczym maki poświatę na mury monumentalnego klasztoru Benedyktynów na szczycie Monte Cassino. Po chwili przechodzi w coraz bardziej krwistą czerwień. Rozpoczyna się polowa Msza św. na Polskim Cmentarzu Wojennym pod Monte Cassino.

Przed ołtarzem wśród rzędów białych krzyży zgromadzili się Prezes, Członkowie Zarządu, pracownicy, współpracownicy i wolontariusze Fundacji Niepodległości. Na wszystkich z górskiego zbocza spogląda dumny orzeł w koronie. Godło RP i cały cmentarz z ponad tysiącem mogił żołnierzy 2 Korpusu Polskiego wraz z ich dowódcą gen. Wł. Andersem (wraz z małżonką Ireną), a także gen. B. Duchem są miejscem uroczystości 70. Rocznicy bitwy pod Monte Cassino. Fundacja Niepodległości – w ramach 2014 Roku Żołnierzy Tułaczy – włączyła się aktywnie w te obchody. Na odnowionej (kilka lat temu), a powstałej dzięki staraniom polskiej emigracji na Zachodzie nekropolii oddajemy hołd tym, którym okrutny los pomimo wielkiej daniny krwi nie pozwolił wrócić z ziemi włoskiej do Polski. Cieszy natomiast widok licznej młodzieży m.in. grupy z Fundacji oraz atmosfera podniosłej zadumy.

Warto było gnać „na złamanie karku”, bez ustanku, półtorej doby by znaleźć się w gościnnej Italii "między swemi".

„Ta ziemia do Polski należy …” nasz śpiew „Czerwonych maków” niósł się aż pod mury klasztoru, odbijając się echem od apenińskich szczytów, a jego głęboko zapadające w serce nuty wędrowały tam gdzie jeszcze Polska nie zginęła.

W Cassino jest jeszcze jeden cmentarz wojenny – niemiecki. Warto jednak i tam zajść chociażby dlatego, żeby pomodlić się nad grobami licznych naszych rodaków. Siłą wcieleni do Wehrmachtu ginęli często w bratobójczej walce, a ich polskie i polsko brzmiące nazwiska stanowią swoiste memento historii.

Jan Fedirko (Fundacja Niepodległości)

Italia 18 V 2014 r.