Antoni Iglewski (1899-1979)

Ppłk piech. rez. CC Iglewski Antoni, ps. „Antoni”, „Ponar”, „Nieczuja”, „Vanadi”.

Urodził się 1 stycznia 1899 r. w Radziejowie Kujawskim, gdzie uczył się w szkole powszechnej. Karierę wojskową rozpoczął w 1916 r., w rodzinnym Radziejowie od działalności konspiracyjnej w Polskiej Organizacji Wojskowej. Działając pod ps. „Suseł” pełni funkcje sekcyjnego w Komendzie Lokalnej Radziejów I Obwodu. W 1917 r. po ukończeniu specjalnych kursów zostaje instruktorem-szkoleniowcem grup bojowych.
W sierpniu 1918 r., jako „Vanadi” zostaje komendantem oddziału lotnego (bojówki) POW, jednocześnie pełniąc obowiązki kuriera. Zajmował się także kolportażem ulotek. Podczas służby udało mu się spalić częściowo niemiecki tartak, zlikwidował niemieckiego tajniaka i stoczył potyczkę z żandarmerią. 16 października 1918 roku przeprowadził akcję niszczenia urządzeń telefoniczno-telegraficznych. 11 listopada 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego i w stopniu plutonowego wziął udział w Powstaniu Wielkopolskim i wojnie polsko-bolszewickiej. Służył kolejno w 5 pp. Legionów, 14 pp. i 31 pp. do 1 lipca 1921 roku. Od czerwca 1922 do listopada 1933 roku w stopniu starszego sierżant pełnił służbę w 81 pp. Strzelców Grodzieńskich im. Króla Stefana Batorego 29 DP. W tym samym czasie udaje mu się ukończyć gimnazjum matematyczno-przyrodnicze w Krakowie.

W 1933 r. po zwolnieniu z wojska podjął pracę w Wydziale Przedsiębiorstw Miejskich w Zarządzie Miejskim w Grodnie. Jeszcze przed II wojną został przeszkolony w Oddziale II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w zakresie dywersji pozafrontowej. Umiejętności te wykorzystał, jako dowódca oddziału partyzanckiego. 22 sierpnia 1939 r. został zmobilizowany do WP (Dowództwo Okręgu Korpusu III Grodno), otrzymał przydział do grupy gen. Wacława Przeździeckiego. Wraz ze swoim oddziałem uczestniczył w obronnie Grodna, walcząc na odcinku Myśliwska Górka – Rubanówek.

W związku z przeważającą siłą wroga i zagrażającym oblężeniem, Iglewski wycofał się do miejscowości Grandzicze i przeprawił przez Niemen na lewy brzeg. Wraz z oddziałem kpt. Henryka Koppla, dotarł do Sopoćkiń, gdzie został okrążony przez oddział sowiecki. Wymkną się z zasadzki, dzięki pomocy miejscowej ludności, i udał się w kierunku Warszawy.

Na początku października 1939 roku wraz ze swoim oddziałem stoczył kilka potyczek z Niemcami i sowietami, po czym podjął decyzję o jego rozwiązaniu ( miało to miejsce w okolicach Ostrowi Mazowieckiej). Następnie Iglewski wraz z 5 kompanami założył organizację niepodległościową „Polska Armia w Kraju- Odcinek Łomża-Grodno”, która przyczyniła się do zorganizowania komórek konspiracyjnych na terenie Ostrowi Mazowieckiej, Mroczkach-Radwanach, Białymstoku i Grodnie. 15 października 1939 r., objął funkcję zastępcy komendanta okręgu Białostockiego SZP, a już pod koniec października 1939 roku zdołał nawiązać kontakt z pełnomocnikiem KG SZP mjr S. Drewnowskim ps. „Brzoza”. Na jego polecenie udał się do Warszawy, gdzie na początku listopada, spotkał się z dowódcą SZP gen. Michałem Tokarzewskim - Karaszewiczem ps. „Torwidem”.

Jego miejsce postoju - do marca 1940 r., znajdowało się w Mroczkach - Radwanach. Iglewski kilka razy uniknął aresztowania przez NKWD między innymi w miejscowości Wiśniew. Od kwietnia 1940 roku pełni obowiązki komendanta okręgu Białystok Związek Walki Zbrojnej. W sierpniu 1940 roku Antoni Iglewski został zaprzysiężony w Warszawie na Rotę ZWZ, a także odznaczony przez generała „Grota” Krzyżem Walecznych. W przeciągu kilku miesięcy zorganizował całkowicie powiaty: łomżyński, wysokomazowiecki, szczuczyński a także częściowo powiat Ostrów Mazowiecka i Ostrołęka – po stronie sowieckiej.

Troszczył się stale o utrzymanie łączności wewnątrz okręgu Białystok oraz z KG ZWZ. Zorganizował bazę przerzutową. W tym samym czasie umożliwił ucieczkę ze szpitala kilku rannych oficerów i podoficerów. Zlikwidował organizację prowokacyjną „Bataliony Śmierci Strzelców Kresowych” kierowaną przez Konecznego z inspiracji Gestapo, jednocześnie udaremniając jej akcję. Unicestwił także działalność organizacji nacjonalistycznej „Czornyj Orioł”, której komendantem był były oficer carski płk Szymczuk.

W października 1940 roku został szefem oddziału I i IV w organizowanym przez ppłk J. Spychalskiego ps. „Samura” sztabie Obszaru nr 2 Białystok.

Podczas podróży do Wilna, w nocy z 17 na 18 listopada 1940 roku we wsi Morusy koło Tykocina, płk. Antoni Iglewski( pod pseudonimem Jan Barański) wraz z komendantem ppłk. „Maciejem” zostali aresztowani przez NKWD, z powodu zdrady jednego ze współpracowników. Był przesłuchiwany w Mińsku Białoruskim i zdekonspirowany przez szefa II okręgu „Stefana”, a następnie przewieziony do Moskwy na Łubiankę. 13 czerwca po przesłuchaniach przewieziono Iglewskiego do Butyrek. 24 czerwca 1940 roku Najwyższy Sąd Wojenny skazał płk. Antoniego na karę śmierci. Zwolniony 13 sierpnia 1941 roku na mocy Układu Sikorski-Majski, wstąpił do Armii gen. Andersa, gdzie został szefem kancelarii Naczelnego Dowództwa. Awansowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem od 15 września 1941 r. Kontynuuje działalność konspiracyjną w kraju. Został ewakuowany z Moskwy do Buzułuku (koleją). Następnie, po wielu perypetiach i długiej podróży dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie od 2 marca 1942 roku służy w PSZ. W Londynie spotyka się z gen. Sikorskim i gen. Sosnkowskim. Na początku 1943 roku został przeszkolony do działań na tyłach wroga, odbył także krótki kurs spadochronowy. Przed wylotem do kraju otrzymał od Naczelnego Wodza instrukcję dla gen. „Grota”. Po awansie na porucznika (17 luty 43 r.) został zrzucony w nocy z 17 na 18 lutego 1943 roku na teren kraju, 14 km na południowy wschód od Mińska Mazowieckiego koło miejscowości Cegłów. Po przyjeździe do Warszawy spotkał się z gen. Grota-Roweckiego i Bolesławem Piaseckim. Do końca 1943 roku był w dyspozycji KG AK, następnie skierowany do pracy w komendzie Okręgu Armii Krajowej Kraków. Wkrótce został mianowany szefem dywersji i partyzantki Inspektoratu rejonowego „Maria” /obwody Miechów, Olkusz, Pińczów/. Szkolił dowódców dywersji, organizował plutony, które prowadziły walki z nieprzyjacielem. W kwietniu 1944 roku stworzył pierwszy oddział partyzancki o kryptonimie „Skrzetuski”. W maju tegoż samego roku przeprowadza na terenie Inspektoratu „Maria” akcję „Kośba”, podczas której zlikwidowano kilkudziesięciu niemieckich konfidentów. Pod koniec lipca 1944 roku brał udział w walkach o utworzenie, a następnie utrzymanie terenu tzw. Rzeczpospolitej Partyzanckiej. W ramach akcji „Burza” dowodzi licznymi akcjami przeciwko siłom wroga. Był awansowany do stopnia kapitana.

Od 28 lipca 1944 dowodzi Samodzielnym Baonem Szturmowym AK „Suszarnia”. Do jesieni 1944 kierował działaniami zbrojnymi przeciwko oddziałom nieprzyjaciela. Od kwietnia 1944 do stycznia 1945 roku oddziały kpt. „Ponara” przeprowadziły około 184 akcji bojowych i dywersyjnych. Za waleczność i odwagę kpt. Antoni Iglewski został odznaczony (1 stycznia 1945 roku) przez gen. Okulickiego Virtuti Militari 5 kl. Po wkroczeniu wojsk sowieckich i obawą przed aresztowaniem „Ponar” wyjechał do Ostrowa Wielkopolskiego. Tam zatrzymała się u dowódcy 1 baonu 112 pp AK kpt. Józefa Sikorskiego ps. „Karo”. W dalszym ciągu czynnie brał udział w działaniach konspiracyjnych „NIE”, Delegaturze Sił Zbrojnych i WiN-ie.  Ujawnił się w październiku 1945 roku. Przeprowadził się do Gdynia, gdzie zatrudniony został w firmie „Kormoran” na stanowisku kierownika zaopatrzenia. Po kilku miesiącach przeniósł się do Gdańska. Od sierpnia 1946 do kwietnia 1947 roku był zatrudniony w spółdzielni „DOR” na tym samym stanowisku. Następnie wyjechał do Wrocławia, gdzie od maja do grudnia 1947 roku pracował, jako prokurent w firmie „Przetwory Zbożowe”. Po likwidacji zakładu, zatrudniony został w Państwowej Centrali Handlowej, pełniąc obowiązki kierownika powiatowego Biura Obrotu Artykułami Rolnymi (BO-AR). Na stanowisku tym pracował od września do grudnia 1948 roku. 17 grudnia został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa we Wrocławiu i przewieziony do Krakowa, gdzie został poddany bestialskim przesłuchaniom. Maltretowany fizycznie i psychicznie nie załamał się. 30 maja 1953 roku Sąd Wojewódzki skazał Antoniego Iglewskiego na karę 8 lat pozbawienia wolności, za działalność konspiracyjną. 11 maja 1956 roku, na mocy amnestii złagodzono wyrok o połowę i uznano za odbytą.

W czerwcu kpt. „Ponar” opuścił więzienie w Sieradzu i wrócił do Wrocławia. Od lipca 1956 roku Antoni Iglewski pracował w kierownictwie Grupy Wykonawczej z Robót Konserwatorskich, jako naczelnik zaopatrzenia do marca 1959 roku. Od kwietnia tego samego roku zatrudniony był we Wrocławskim Przedsiębiorstwie Budowlanym. Na początku lipca 1965 roku przeszedł na emeryturę.

W 1957 zweryfikowano kpt. Iglewskiego do stopnia podpułkownika. Przez kilka ostatnich lat życia, opiekował się nim jego oddany żołnierz - Tadeusz Tochowicz ps. Dereń”. Od 24 maja 1976 przebywał w Państwowym Domu Rencistów we Wrocławiu. Aktywnie udzielał się w środowisku kombatanckim Spadochroniarzy „Cichociemnych”.  Napisał „Wspomnienia z lat 1939-1945” i kilka artykułów do Wojskowego Przeglądu Historycznego m.in. „Walki w Książu Wielkim” czy „W łańcuchu walk (miechowskie, olkuskie, pińczowskie w boju).

Zmarł 27 stycznia 1979 roku we Wrocławiu. Został pochowany w rodzinnym grobowcu na cmentarzu parafialnym w Radziejowie Kujawskim.

Za swoją żołnierską służbę został odznaczony:

Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1932 r.), dwukrotnie Krzyżem Virtuti Militari V klasy, czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Polskiej Organizacji Wojskowej, Krzyżem Powstańców Wielkopolskich, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Partyzanckim, Medalem 10-lecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918 – 1921.
 

   oprac. Małgorzata Cygoń, Dominika Słomka FN;

Bibliografia:

- „Słownik biograficzny Cichociemnych”, Krzysztof A. Tochman, tom II,

AWR Atrium s.c., 2007 r.,

- portal - historykon.pl;

- portal – stankiewicz.com;

- cichociemni.ovh.org;

- radziejowkujawski.vgh.pl