Gen. Stanisław Kopański (1895 - 1976)

Urodził się 19 maja 1895 r. w Petersburgu w polskiej rodzinie pochodzącej z Mazowsza. W 1913 r. rozpoczął studia w Petersburskim Instytucie Dróg i Komunikacji. W 1916 r. powołano go do rosyjskiej armii. W 1917 r. ukończył Oficerską Szkołę Artylerii w Petersburgu i został wysłany na front niemiecki. W Petersburgu rozpoczął również studia inżynierskie, które ukończył w 1923 r. na Politechnice Warszawskiej. Podczas I wojny światowej walczył w armii rosyjskiej.

Od 1917 należał do I Korpusu Polskiego. W 1918 roku rozpoczął służbę w Wojsku Polskim. Brał udział w Walkach o Lwów i w Wyprawie na Wilno w 1919 roku. Został wtedy ranny i stracił oko. W wojnie polsko-bolszewickiej walczył w dywizji konnej gen. J. Rommla. Dowodził baterią artylerii konnej pod Komarowem. W tej największej w XX w. słynnej bitwie kawalerii polscy ułani rozgromili konnicę Siemiona Budionnego.

Wszechstronnie wykształcony technicznie w szkołach artylerii w Polsce i zagranicą.

Od 1924 r. był wykładowcą balistyki w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu. Studiował też we Francji, najpierw w Fontainebleau, a w latach 1927-1929 na Wyższej Szkole Wojennej w Paryżu. Po powrocie do Polski pełnił różne funkcje dowódcze w wojsku, m.in. od początku 1935 r. był zastępcą dowódcy Broni Pancernych w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

13.03.1939 r. został powołany na stanowisko szefa Oddziału III Sztabu Głównego, którym dowodził w Kampanii Wrześniowej.

Po 18 września przedostał się przez Rumunię do Francji. W Paryżu w latach 1939-1940 z powołania Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego zajmował stanowisko szefa broni pancernej Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego. Od kwietnia 1940 r. organizował Samodzielną Brygadę Strzelców Karpackich, którą dowodził do 15 września 1942 r., najpierw w Syrii, a później w Palestynie.

Już 2 kwietnia 1940 roku gen. Sikorski zapowiedział powstanie SBSK, co potwierdził w oficjalnym rozkazie nr 1658/40 z 12 kwietnia 1940 r. formującym nową jednostkę na terenie Syrii. Brygada składała się z 2 pułków piechoty, po 2 bataliony jednostek górskich, dywizjonu artylerii górskiej, dywizjonu rozpoznawczego, kompanii saperów, kompanii telefonicznej i radiotelegraficznej. Grupowanie i szkolenie oddziałów Brygady odbywało się w obozie w Homs oddanym do dyspozycji Brygady Strzelców Karpackich. W składzie Brygady zaplanowano 359 oficerów i 4573 szeregowych. Kadra dowódcza składała się z żołnierzy francuskich. W 1941 r. była to jedyna polska jednostka w Północnej Afryce bezpośrednio walcząca z Niemcami. W maju 1941 r. Polacy objęli obronę twierdzy Marsa Matruh na tym terenie. W kolejnych tygodniach Brygada objęła rejon Sidi Bagush.

W drugiej połowie 1941 r., na podstawie wydanego 12 sierpnia rozkazu, brała udział w heroicznej obronie Tobruku, pustynnej twierdzy, oblężonej przez Niemców. Właśnie z tą obroną łączy się najważniejszy okres jego działalności. Żołnierze gen. Kopańskiego – Szczury Tobruku – wsławili się trwającymi kilka miesięcy zmaganiami o to miasto, a później w walkach pościgowych o Gazalę i Bardię.

We wrześniu 1942 r. objął dowództwo 3 Dywizji Strzelców Karpackich, której podstawę stanowiła dowodzona przez niego wcześniej Brygada. Na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej przebywał do lipca 1943 r. Po katastrofie gibraltarskiej, w której zginął gen. Władysław Sikorski, powołany został przez gen. Kazimierza Sosnkowskiego na stanowisko szefa Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, które zajmował do 1947 r.

Później w latach 1947-1949 sprawował obowiązki Generalnego Inspektora Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR) w Londynie. Ta funkcja spowodowała, że władze komunistyczne w Polsce pozbawiły go w 1946 r. polskiego obywatelstwa. Pozostał więc w Wielkiej Brytanii, poświęcając się tam działalności kombatanckiej.

17 lipca 1972 r. Prezydent RP na uchodźstwie, Stanisław Ostrowski, mianował go Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych.

Zmarł 23 marca 1976 r. w Anglii i został pochowany w Londynie na cmentarzu w Northwood.

Jest autorem wspomnień:Moja służba w Wojsku Polskim 1917-1939 (Londyn 1965) i Wspomnienia wojenne 1939-1946 (Londyn 1961).

Odznaczony m.in. Krzyżem Srebrnym i Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari, Orderem Polonia Restituta klasy II, III i IV i Krzyżem Walecznych.

Oprac. Anna Tchórzewska, FN Lublin

Bibliografia:

1. Stanisław Kopański, [dostęp on-line: 15.03.2014]
     http://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Kopa%C5%84ski

2. A. Dąbrowska, Generał, który obronił Tobruk, [dostęp on-line: 15.03.2014]
     http://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/5862?t=General-ktory-obronil-Tobruk

3. Generał Kopański – obrońca Tobruku, [dostęp on-line: 15.03.2014]
     http://www.polskieradio.pl/39/247/Artykul/333237,General-Kopanski-obronca-Tobruku

4. M. Jarosiński, Stanisław Kopański (1895-1976), [dostęp on-line: 15.03.2014]
     http://dzieje.pl/postacie/stanis%C5%82aw-kopa%C5%84ski-1895-1976

5. Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich, [dostęp on-line: 15.03.2014]

6. http://www.sww.w.szu.pl/serw_tem/alianci/polacy/organizacje/zachod/sbsk.html

     http://www.naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,380732,35-lat-temu-zmarl-gen-stanislaw-kopanski.htm