Witold Pilecki

Witold Pilecki (1901-1929)

            Urodził się 13 maja 1901 r. w Ołońcu w Karelii, na obrzeżach Rosji, gdzie władze carskie zesłały rodzinę Pileckiego za udział w Powstaniu Styczniowym. Jego rodzicami byli Julian i Ludwika z domu Osiecińska. Miał trójkę rodzeństwa – siostry Marię i Wandę oraz brata Jerzego. Ojciec Witolda ukończył studia w Instytucie Leśnym
w Petersburgu. Pracował jako leśnik w Karelii. Rodzice bardzo starali się wychować swoje dzieci w duchu miłości do Ojczyzny. Wystrój mieszkania był patriotyczny, wisiały tam reprodukcje obrazów Grottgera. Matka czytała na głos polskie książki – najpierw bajki, a później „Trylogię” Sienkiewicza. Rodzina co roku wyjeżdżała na kilka tygodni do Sukurcz oraz na Mohylewszczyznę, aby podtrzymać więzi rodzinne oraz pogłębić znajomość języka polskiego
i historii kraju przodków. Ze względu na niski poziom nauczania i rusyfikację w miejscowych szkołach rodzice podjęli decyzję o dalszej edukacji dzieci w Wilnie. W 1910 roku Ludwika Pilecka przeprowadziła się tam wraz z nimi, natomiast ojciec, ze względu na posadę, pozostał w Karelii. Witold rozpoczął edukację w szkole handlowej – tzw. gimnazjum komercyjnym. Po rozpoczęciu nauki związał się z nielegalnie działającym skautingiem. W 1914 roku, gdy wybuchła wojna, Ludwika zabrała dzieci do swojej matki na Mohylewszczyznę i tam posłała je do szkół.

W 1918 roku Witold Pilecki powrócił do Wilna, by kontynuować naukę w Gimnazjum im. Joachima Lelewela. Jako harcerz wziął udział w obronie miasta przed bolszewikami. Sytuacja jednak zmusiła obrońców do ucieczki.
Na początku stycznia 1919 roku grupa, w której był Pilecki, przedostała się przez Białystok do Łap, gdzie Witold dołączył do oddziału Ułanów dowodzonego przez słynnego „Łupaszkę”. Walczył w nim do jesieni 1919 roku, a po ustabilizowaniu się frontu został zdemobilizowany i wrócił do gimnazjum. Gdy wybuchła wojna polsko-bolszewicka, ponownie wstąpił do armii. Najpierw walczył na przedmieściu Warszawy pod dowództwem rtm. Jerzego Dąmbrowskiego „Łupaszki” (211 Ochotniczy Pułk Ułanów Nadniemeńskich), później w oddziałach gen. Lucjana Żeligowskiego, z którymi wziął udział w wyzwoleniu Wilna. Na początku 1921 roku ponownie zamieszkał w tym mieście i powrócił do starych zajęć. W lutym 1921 roku wstąpił również do Związku Bezpieczeństwa Kraju,
w którym niewiele później został komendantem-instruktorem Oddziału w Nowem-Święcianach. Decyzja ta nie została jednak dobrze przyjęta przez dowództwo ZHP. Kierownictwo postawiło mu ultimatum: albo harcerstwo, albo ZBK. Wówczas Pilecki wystąpił z harcerstwa. Wydarzenie to bardzo go zabolało. W maju 1921 roku Witold Pilecki zdał egzamin maturalny przed Komisją Egzaminacyjną dla Byłych Wojskowych. Na przełomie 1921 i 1922 r. odbył 10-miesięczny kurs w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. W 1922 rozpoczął studia jako nadzwyczajny słuchacz na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego. Przez okoliczności losu został jednak zmuszony do rezygnacji z planów studiowania i do podjęcia pracy zarobkowej. W 1926 roku został właścicielem majątku. Starał się tak prowadzić gospodarstwo, aby stać się wzorem dla okolicznych właścicieli miejskich. W tym celu zaczął studiować korespondencyjnie rolnictwo na poznańskiej uczelni. Wiadomości przekazywał okolicznym rolnikom. W 1929 roku poznał swoją przyszłą żonę – Marię Ostrowską, nauczycielkę miejscowej szkoły. Związek małżeński zawarli 7 kwietnia 1931 r. Zamieszkali w Sukurczach. Tam urodził im się syn,
a następnie córka. Pilecki bardzo aktywnie działał na rzecz swojego miejsca zamieszkania. Założył tam kółko rolnicze i mleczarnię, zajmował się też opieką społeczną. Organizował oddział paramilitarny – Krakusów (jeden z niewielu w Polsce). Zresztą cały czas był związany z wojskiem. Przy tym wszystkim miał również czas na twórczość artystyczną: pisał i malował.

Pod koniec sierpnia i we wrześniu 1939 roku szwadron Witolda Pileckiego należał do 19 Dywizji Piechoty pod dowództwem gen. bryg. Józefa Kwaciszewskiego. Jednostka ta miała osłaniać szosę Piotrków – Tomaszów Mazowiecki, jednak w nocy z 5 na 6 września została rozbita przez niemiecki XVI Korpus Pancerny. Rozproszeni żołnierze włączyli się w szeregi 41 Dywizji Piechoty Rezerwy, w której zastępcą komendanta został Witold Pilecki. Dywizja ta kierowała się na Węgry i Rumunię oraz dalej – na południe. Została rozbita 22 września. Wtedy Pilecki postanowił wrócić do kraju, by prowadzić podziemną walkę z okupantem. Jego rodzina znalazła się pod okupacją radziecką. W domu ciągle przeprowadzano rewizje w poszukiwaniu broni. Maria ukrywała się wraz z dziećmi
w szkole oraz u znajomych, w końcu udało im się przedostać do Generalnego Gubernatorstwa, do mieszkających
w Ostrowi Mazowieckiej swoich rodziców.

Po Kampanii Wrześniowej Witold Pilecki przeniósł się do Warszawy. Należał do grupy założycieli Tajnej Armii Polskiej powstałej 9 listopada 1939 roku. Pełnił tam kilka funkcji, m.in. inspektora organizacyjnego, szefa Sztabu Głównego, szefa zaopatrzenia. Był zwolennikiem wcielenia TAP-u do Związku Walki Zbrojnej, co stało się na przełomie 1941 i 1942 roku. Działając w konspiracji, Pilecki jednocześnie od 1940 roku pracował jako ajent hurtowni kosmetycznej „Raczyński i Ska”. Pozwalało mu to na w miarę swobodne poruszanie się po Warszawie. Mimo tak wielu zajęć zawsze starał się znaleźć czas dla swoich najbliższych, jednak bardzo rzadko udawało mu się spotkać z rodziną. Gdy w 1940 roku zaczęły powstawać obozy koncentracyjne, a wśród więźniów znajdowali się również żołnierze TAP, Pilecki podjął decyzję o dobrowolnym udaniu się do Auschwitz. Przedstawił ten plan swoim przełożonym i uzyskał zgodę. 19 września 1940 r. podczas łapanki na Żoliborzu zrealizował ten zamiar pod przybranym nazwiskiem Tomasza Serafińskiego. Od tej pory stał się więźniem nr 4859. W obozie zajął się organizacją konspiracji. Pierwsza grupa, zawiązana wśród więźniów przywiezionych z Warszawy, nosiła nazwę Tajnej Organizacji Wojskowej. Później zmieniono nazwę na Związek Organizacji Wojskowych, który miał swoich żołnierzy we wszystkich komendach obozu oświęcimskiego. Następnie udało mu się scalić wszystkie organizacje konspiracyjne w obozie pod szyldem ZWZ-AK, którego dowódcą był płk Kazimierz Heilman-Rawicz, a później Julian Gilewicz. Będąc w obozie, Pilecki pisał również raporty dotyczące ludobójstwa, które, dzięki uciekinierom obozowym, przesyłał regularnie do dowództwa w Warszawie. Sam zresztą w tych ucieczkach pomagał. Przebywając w obozie, Pilecki został awansowany przez generała Grota-Roweckiego do stopnia porucznika. W 1943 roku, gdy zaczęła mu zagrażać perspektywa przerzucenia do III Rzeszy, Pilecki podjął decyzję o ucieczce z obozu. Dokonał jej wraz z dwoma współwięźniami, Janem Redzejem i Edwardem Ciesielskim, w czasie świąt wielkanocnych, w nocy
z 26 na 27 kwietnia 1943 roku. Po ucieczce przebywał w Nowym Wiśniczu, gdzie poznał prawdziwego Tomasza Serafińskiego i nawiązał z nim przyjaźń. W czasie oczekiwania na nawiązanie kontaktu z organizacją zajmował się m.in. malowaniem obrazów. Dowództwo organizacji krakowskiej podejrzliwie potraktowało uciekinierów, postanowili oni więc przenieść się do Warszawy. Pilecki liczył na zgodę KG AK na przeprowadzanie akcji odbicia więźniów z Auschwitz. Dowództwo uznało jednak ten plan za zbyt ryzykowny i pozbawiony szans na powodzenie. Pilecki zaakceptował tę decyzję, nadal oddając się pomocy więźniom i otaczając opieką ich rodziny. Cały czas, aż do Powstania Warszawskiego, utrzymywał też kontakt z oświęcimskim podziemiem. 23 lutego 1944 roku został awansowany na rotmistrza ze starszeństwem od listopada 1943 roku.

W 1944 roku wziął udział w tworzeniu organizacji podziemnej „NIE”, której celem było sprzeciwianie się nowemu okupantowi – Sowietom. Miała ona uodpornić społeczeństwo na komunistyczną propagandę, mobilizować siły ducha narodu i chronić osoby i instytucje konspiracyjne przed inwigilacją. Pilecki miał organizować strukturę planowania akcji bojowych. Prace nad stworzeniem organizacji zostały przerwane przez wybuch powstania, w którym Pilecki, wbrew woli przełożonych, również wziął czynnie udział. Na początku walczył jako szeregowy żołnierz w kompanii „Warszawianka” w budynku Wojskowego Instytutu Geograficznego, gdzie starał się zachować anonimowość. Po pewnym czasie jednak ujawnił swój stopień wojskowy. Dowodził jednym z oddziałów zgrupowania Chrobry II, w tzw. Reducie Witolda. Bronili oni rejonu ulic Towarowej i Srebrnej ze składami Hartwiga. 5 października 1944 r., po upadku Powstania Warszawskiego, rtm. Witold Pilecki wraz z żołnierzami ze swojego zgrupowania udał się do Ożarowa, stamtąd 19 października skierowano go do Murnau. Przebywał tam do wyzwolenia. W czasie swojego pobytu w obozie opiekował się młodymi powstańcami, za co otrzymał przydomek „Tata”.

            9 lipca 1945 roku wyjechał z obozu do 2 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych we Włoszech. Tam otrzymał jednocześnie oficjalny przydział do służby i urlop, który miał wykorzystać na przygotowanie się do powrotu do Polski. Zamieszkał w San Giorgio, poświęcił się wówczas spisywaniu wspomnień z Oświęcimia. Prowadził również z dowództwem rozmowy dotyczące czekających go zadań. Na rozkaz generała Andersa w październiku 1945 roku razem z dwojgiem przyjaciół wyruszył do kraju. 8 grudnia 1945 roku dotarł do Warszawy. Posługiwał się dokumentami wystawionymi na nazwisko Romana Jezierskiego. Dostał zadanie zbierania informacji o żołnierzach AK i II Korpusu więzionych przez NKWD i zsyłanych na Syberię oraz o sytuacji w kraju. Zaczął też ponownie działać w słabo rozwiniętej organizacji „NIE”. Z powodu ujawnienia jej struktury w czasie moskiewskiego procesu 16 przywódców, Pilecki 15 kwietnia 1945 r. zmuszony był rozwiązać organizację. Nadal jednak prowadził działalność podziemną, co ze względu na panujące warunki nie było łatwe. Od nowa musiał zdobyć współpracowników, lokalizację, zbudować siatkę kontaktów.

            W czerwcu 1946 roku Pilecki otrzymał rozkaz od gen. Andersa, aby, ze względu na swoje bezpieczeństwo, wyjechał na Zachód. Jednak odkładał podjęcie decyzji w czasie z dwóch powodów – nie chciał pozostawić rodziny, nie miał też odpowiedniego kandydata na swojego zastępcę. Na początku 1947 roku rozkaz został odwołany.

8 maja 1947 roku Wydział II Departamentu III MBP aresztował Witolda Pileckiego. Od 9 maja trzymano go w X pawilonie więzienia mokotowskiego. Śledztwo prowadzone było przez płk. R. Romkowskiego. Osoby, przez które rotmistrz był przesłuchiwany, słynęły ze szczególnego okrucieństwa. Zeznania innych więźniów potwierdzają, że Pilecki był torturowany. 3 marca 1948 roku rozpoczął się proces rotmistrza i jego siedmiorga towarzyszy. Pileckiego oskarżono o posiadanie broni (której od powstania nie używał), przygotowywanie zamachów zbrojnych na prominentów reżimu i o posługiwanie się fałszywymi dokumentami. 15 marca 1948 r., po sfingowanym procesie, został skazany na karę śmierci. Zwrócił się do prezydenta Bieruta z prośbą o łaskę, jednak ten nie skorzystał
z przysługującego mu prawa. Wyrok został wykonany 25 maja 1948 roku przez „Kata z Mokotowa”, Piotra Śmietańskiego. Do dziś nie wiadomo, gdzie rotmistrz został pochowany. We wrześniu 1990 r. Sąd Najwyższy uniewinnił rotmistrza i jego towarzyszy. W lipcu 2006 roku prezydent Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Witolda Pileckiego Orderem Orła Białego.

Źródła:

Na zew ojczyzny stawał jako ochotnik. Andrzej Pilecki, syn rtm. Witolda Pileckiego, [w:] K. Rajski, Wilczęta. Rozmowy z dziećmi Żołnierzy Wyklętych, Warszawa 2014.

L. Świerczek, Biogram. Rotmistrz Witold Pilecki, [dostęp on-line: 7.08.2014 r.] http://www.pilecki.ipn.gov.pl/rp/biogram/7081,dok.html?poz=5&update=1

Witold Pilecki, [dostęp on-line: 7.08.2014 r.] http://www.projektpilecki.pl/index.php/pilecki

Oprac. FN Lublin