Komandor Eugeniusz Pławski (1895-1972)

PODJĄŁ NIERÓWNĄ WALKĘ Z PANCERNIKIEM „BISMARCK”

Eugeniusz Pławski – urodził się 26.03.1895 r. w Noworosyjsku, w wojskowej rodzinie, jego ojciec Aleksander był w carskiej armii generałem brygady. Eugeniusz ukończył m.in. Korpus Kadetów w Chabarowsku i szkołę Morskiego Korpusu w Petersburgu. Był absolwentem Szkoły Lotnictwa Morskiego w Sewastopolu i Szkoły Podwodnego Pływania – Ecole de Navigation Sous-Marine w Tulonie.

Pławski rozpoczął karierę marynarza w 1914 roku w rosyjskiej Flocie Czarnomorskiej. Brał udział w działaniach przeciw Bułgarom, Turkom i Niemcom, spędził tak całą I Wojnę Światową. Został oficerem wachtowym na niszczycielu „Derzkij”, a następnie, od 1916, był adiutantem dowódcy w 2 Dywizjonie Niszczycieli oraz w Brygadzie Torpedowej i Obrony przed Okrętami Podwodnymi. W 1917 r. wyznaczono go na oficera nawigacyjnego niszczyciela „Gniewnyj”, po wybuchu Rewolucji Październikowej został wybrany przez załogę dowódcą okrętu „Zorkij”. Podczas swojej służby we Flocie Czarnomorskiej należał do tajnego Związku Wojskowych Polaków w Odessie. W 1918 przez krótki czas przebywał na Ukrainie w Łucku.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wrócił do kraju i w stopniu porucznika został przyjęty do Marynarki Wojennej Rzeczpospolitej. Pełnił obowiązki dowódcy Oddziału Zapasowego, a w 1920 roku zajmował Pomorze Gdańskie. Został komendantem Portu Wojennego Puck, a niedługo potem oficerem łącznikowym szefa Departamentu dla Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych, kontradmirała Kazimierza Porębskiego. W 1921 został przeniesiony do rezerwy. Krótko był kapitanem Portu Gdynia. Od 1924 ponownie w służbie czynnej. Dowodził kolejno ORP „Czajka”, ORP „Mewa” (trałowce), ORP „Generał Haller” (kanonierka). Dwa lata później pełnił kierownicze stanowisko w Referacie Regulaminów i Wyszkolenia.

Od 1928 do 1931 przebywał we Francji, gdzie kierował polską Szkołą Podwodnego Pływania i komisją odbioru torped, a także był członkiem Komisji Odbiorczej budowanych okrętów podwodnych. W 1931 został dowódcą okrętu ORP „Żbik” i grupy innych. W latach 1932-1936 był pierwszym dowódcą Dywizjonu Okrętów Podwodnych. Po wypadku na ORP „Ryś” usunięty ze stanowiska. Od 1936 do 1939 pracował w Kierownictwie Marynarki Wojennej jako szef Broni Podwodnej. W 1937 uczestniczył w pracach komisji odbioru torped i budowy ścigaczy. W 1939 został wydelegowany do Francji w ramach misji wojskowej mającej zabiegać o pomoc militarną w razie napaści III Rzeszy Niemieckiej.

W chwili wybuchu II Wojny Światowej przebywał we Francji i próbował utworzyć konwój z pomocą dla kraju. Oddelegowany do Londynu do dyspozycji attaché morskiego. Następnie został komendantem Uzupełnień Floty. W 1940 dowodził przekazanym przez Brytyjczyków francuskim niszczycielem OF „Ouragan”, po czym mianowano go dowódcą nowego niszczyciela HMS „Nerrisa”, wydzierżawionego Polsce i przemianowanego na ORP „Piorun”. Brał udział w konwojach atlantyckich do Kanady i śródziemnomorskich na Maltę. W 1941 przyczynił się do odszukania niemieckiego pancernika „Bismarck” i utrzymywał z nim kontakt. Bój ten przeszedł do legendy – polski niszczyciel atakował niemiecki superpancernik mimo braku szans na zwycięstwo. Ewenementem podczas tej akcji było również to, że ORP „Piorun” pod dowództwem komandora Pławskiego, szarżując na „Bismarca”, nadawał swój sygnał rozpoznawczy i narodowość, czego dotąd nie praktykowano. W latach 1941-1943 generał był attaché wojskowym w Szwecji. W 1942 awansowany został na komandora. Od 1943 dowodził wydzierżawionym od Royal Navy krążownikiem ORP „Dragon”. W 1944 wyznaczono go szefem Sztabu Kierownictwa Marynarki Wojennej, a od 1945 był szefem Inspektoratu Marynarki Wojennej. Po rozwiązaniu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie przekazał sztandar i banderę Marynarki Wojennej do Instytutu im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie. Po zakończeniu działań wojennych organizował pomoc dla tych marynarzy, którzy pozostali na emigracji. W 1948 roku przeniósł się do Kanady. Początkowo pracował dorywczo, a od lat 50. pełnił tam stanowisko tłumacza rządu federalnego. Eugeniusz Pławski umarł w 1972 roku w Vancouver.

Odznaczony Krzyżem Walecznych (dwukrotnie), Złotym Krzyżem Zasługi (dwukrotnie) i Medalem Morskim oraz brytyjskim Distinguished Service Cross, francuską Legią Honorową V klasy, szwedzkim Królewskim Orderem Wazów i duńskimOrderem Dannebroga.

Oprac. Katarzyna Maciąg , FN Lublin