Stanisław Skalski (1915-2004)

Urodził się w 1915 w Kodymie na Ukrainie. Jego rodzicami byli Szymon i Józefa z domu Biernat. Ukończył szkołę powszechną i Gimnazjum Realne im. Szymona Konarskiego w Dubnie. W 1933 r. zdał tam maturę. Studiował na Politechnice Warszawskiej, później w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. W 1934 r. uzyskał kategorię szybowcową „A” i „B”. W ramach Przysposobienia Wojskowego Lotniczego odbył też kurs pilotażu samolotów w Łucku. Po ukończeniu pierwszego roku przerwał studia, by wstąpić do wojska. Uczęszczał do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie oraz Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Odbył też przeszkolenie myśliwskie w Wyższej Szkole Pilotażu w Grudziądzu, ukończył je w 1938 r. Służył w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu.

Jako świeżo upieczony oficer brał udział w Kampanii Wrześniowej. Służył wtedy w 142 Eskadrze Myśliwskiej III/4 Dywizjonu Myśliwskiego w Toruniu jako pilot standardowego polskiego myśliwca PZL P.11c. W ciągu pierwszego tygodnia wojny zestrzelił 5 niemieckich samolotów (dwa bombowce Dornier Do 17, dwa samoloty Hs 126, bombowiec Junkers Ju 87), co stanowiło rekord w Kampanii Wrześniowej. Uczyniło to Skalskiego najskuteczniejszym polskim lotnikiem tego okresu i dało mu tytuł pierwszego alianckiego asa II Wojny Światowej. Loty bojowe wykonywał praktycznie do końca Kampanii Wrześniowej, jednak nie brał już udziału w walce. 17 września ewakuował się do Rumunii, skąd popłynął do Bejrutu, a następnie wyruszył do Marsylii. 29 października przybył do Francji, a pod koniec stycznia 1940 r. do Wielkiej Brytanii. Po przeszkoleniu pod koniec sierpnia został przydzielony do brytyjskiego 501 Dywizjonu Myśliwskiego Royal Air Force. Wziął udział w Bitwie o Anglię, w której osiągnął nie lada sukcesy. Już pierwszego dnia zestrzelił bombowiec, później kilka kolejnych samolotów. 5 września został trafiony nad Cantenbury. Jego samolot stanął w płomieniach. Ranny w prawe udo opuścił samolot, dzięki spadochronowi udało mu się bezpiecznie wylądować. Po rekonwalescencji powrócił do walki, w której nadal był bardzo skuteczny.

W lutym 1941 r. został przeniesiony do polskiego 306 Dywizjonu „Toruńskiego”, wykonującego wówczas loty nad okupowaną Europę. Dowodził Eskadrą B tego dywizjonu. Walczył nad Francją, gdzie pomiędzy lipcem a wrześniem 1941 r. zestrzelił 5 myśliwców Bf 109. Od września 1941 r. do marca 1942 r. miał przerwę w lataniu bojowym. W marcu 1942 r. został dowódcą eskadry w polskim 316 Dywizjonie stacjonującym w Northolt. Także tam osiągał sukcesy bojowe. W maju został dowódcą polskiego 317 Dywizjonu „Wileńskiego”. Od listopada 1942 r. był instruktorem 58 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (58 OTU). W lutym 1943 r. zgłosił się do Polskiego Zespołu Myśliwskiego działającego od marca do maja 1943 r. w Afryce Północnej. Walczył w Tunezji i na Malcie. Odniósł tam trzy zwycięstwa, a organizacja ta zaczęła być znana jako „cyrk Skalskiego”.

Po rozwiązaniu Polskiego Zespołu Myśliwskiego Anglicy zaproponowali Polakom stanowiska dowódcze w jednostkach myśliwskich w rejonie Morza Śródziemnego. Z propozycji tej skorzystał m.in. generał Skalski. Trafił on do 601 Dywizjonu RAF, dowodząc nim od 4 lipca do 20 października 1943 r. Później Skalski powrócił do Anglii i został tam dowódcą polskiego 131 Skrzydła Myśliwskiego, a następnie polskiego 133 Skrzydła Myśliwskiego, które osłaniało i wspierało żołnierzy lądujących w Normandii w czasie D-Day. 24.06.1944 r. w nietypowy sposób odniósł dwa ostatnie zwycięstwa – zaatakowane przez niego nad Francją myśliwce zderzyły się ze sobą. Od października 1944 r. do stycznia 1945 r. brał udział w szkoleniu dla oficerów sztabowych U.S. Army Command and General Staff Office w Fort Leavenworth w Stanach Zjednoczonych. Po powrocie do Anglii służył w 11 Grupie Myśliwskiej, a później w Brytyjskich Okupacyjnych Siłach Powietrznych w Niemczech. W 1946 r. związał się z Polskim Korpusem Przysposobienia i Rozmieszczenia. W 1947 r. powrócił do Polski.

W Polsce wstąpił do Ludowego Lotnictwa Polskiego. Mianowany został inspektorem techniki pilotażu w Wydziale Wyszkolenia Bojowego Dowództwa Wojsk Lotniczych. Wkrótce jednak spotkały go represje ze strony komunistycznej władzy. W czerwcu 1948 r. został zatrzymany. Był więziony i torturowany. Ostatecznie w 1950 r. został skazany na karę śmierci w procesie-farsie. Wyroku jednak nie wykonano. Po złożeniu przez jego matkę wniosku o ułaskawienie karę zamieniono na dożywocie. Przebywając w więzieniu, napisał wspomnienia z Kampanii Wrześniowej pt. „Czarne krzyże nad Polską”. Zrehabilitowano go po odwilży w 1956 r., a wyrok unieważniono. W latach 1956-1968 służył w wojsku, zajmując kolejno wiele różnych stanowisk.

W 1972 r. odszedł na emeryturę. W 1988 r. został awansowany na generała brygady. Dwukrotnie – w 1991 i 1993 – kandydował do sejmu.

Zmarł 12.11.2004 r. w szpitalu wojskowym w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Łącznie, według Listy Bajana, w czasie II Wojny Światowej Skalski zestrzelił 18 samolotów niemieckich, ponadto zaliczono mu 2 zestrzelone zespołowo (zaliczone jako 11/12), 2 prawdopodobnie oraz 4 i 1/3 uszkodzone. Biorąc pod uwagę te sukcesy, był najskuteczniejszym polskim myśliwcem. Odznaczony został Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 32), Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 8996), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Grunwaldu III klasy (po powrocie do Polski Ludowej) oraz orderami brytyjskimi ‒ Distinguished Service Order i trzykrotnie Distinguished Flying Cross (jako jedyny Polak).

 Oprac. Katarzyna Maciąg, FN Lublin