Mjr Władysław Smrokowski (1909-1965) - komandos

Urodził się 25 października 1909 r. w Krakowie. W roku 1928 r. zdał maturę. Po rocznej nauce na Uniwersytecie Jagiellońskim porzucił studia. W 1929 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi - Komorowie, którą ukończył w 1932 r. W stopniu podporucznika otrzymał przydział służbowy do 3. Pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku-Białej. Jako wyróżniający się oficer w 1939 r. został przeniesiony na stanowisko instruktora do Szkoły Podchorążych Rezerwy przy 4. Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie, wchodzącego w skład 21. Dywizji Piechoty Górskiej. Szkolił przyszłych oficerów rezerwy . Do czasu wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. porucznik Władysław Smrokowski był zastępcą komendanta szkoły.

W kampanii wrześniowej dowodził 8 kompanią strzelecką III batalionu 4 pułku strzelców podhalańskich. Dowodząc swoim pododdziałem uczestniczył we wszystkich walkach prowadzonych przez pułk. Wyróżnił się m.in. podczas zdobywania mostów i brodów na Dunajcu w pobliżu miejscowości Biskupice Radłowskie.

Dowodząc dwiema kompaniami brał udział 25 września w bitwie pod Koziejówką koło Janowa Lubelskiego, w której zginął dowódca 21 DPG gen. Józef Kustroń.

Po bitwie, porucznik Smrokowski na czele trzech kompanii 4 pułku próbuje bez rezultatu wychodzić z okrążenia i przebijać się na południe. Dopiero podzielenie się na mniejsze grupy dało zamierzony efekt. Smrokowski przekroczył 26 września granicę polsko-węgierską. Dowódca, rozformowanego 16 września, 4 pułku strzelców podhalańskich za dzielność i wspaniałe zachowanie podał go do odznaczenia orderem Virtuti Militari. W zawierusze wojennej wniosek ten nigdy nie dotarł do przełożonych.

Z obozu internowania na Węgrzech por. W. Smrokowski przedostał się przez Jugosławię i Włochy do Francji. Został przydzielony do 1 Dywizji Grenadierów gen. Bronisława Ducha, gdzie w dniu Święta 3 maja 1940 r. został awansowany do stopnia kapitana.

W czasie kampanii francuskiej służył w sztabie 3 Śląskiego Pułku Strzelców w 1 Dywizji Grenadierów. Przeszedł cały jej szlak bojowy. Początkowo walczył na linii obrony kanałuMarna-Ren, następnie w rejonach umocnionych DieuzeiBaccarat, a tuż przed kapitulacją Francji bohatersko walczył w rejonieNeureville.

Po kapitulacji armii francuskiej przedarł się wraz grupą żołnierzy 1 Dywizji Grenadierów do południowej, nie okupowanej, strefy Francji. Podczas przekraczania granicy pomiędzy strefami został ranny. Przez Hiszpanię i Portugalię dotarł do Wielkiej Brytanii. Za udział w kampanii francuskiej został na wniosek gen. Bronisława Ducha odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy. Otrzymał także francuski Croix de Guerre.

W 1941 r. wyjechał wraz z Polską Misją Werbunkową gen. B. Ducha do Stanów Zjednoczonych gdzie był dowódcą Stacji Zbiorczej. Wrócił do Szkocji w czerwcu 1942 r. i objął dowództwo 4 kompanii w 2 Batalionie Strzelców.

Latem 1942 r. alianci podjęli decyzję sformowania batalionów komandosów. W sierpniu tego samego roku. kpt. W. Smrokowski został dowódcą polskiej Pierwszej Samodzielnej Kompanii Komandosów. Od jesieni 1942 r. jednostka „zielonych diabłów” - nazwana tak od koloru beretów - przechodzi mordercze ćwiczenia w Szkocji. W październiku i listopadzie 1943 r. pierwsza polska jednostka komandosów odbywa końcowe szkolenia w Algierii, w brytyjskich ośrodkach szkolenia. Po odbytym kursie, już w grudniu 1943 r., Kompania została przerzucona do Tarentu w południowych Włoszech, rozpoczynając kampanię włoską. Kompanię przydzielono do brytyjskich oddziałów komandosów, operujących w tym kraju. Polski pododdział wszedł w skład 10. „Międzyalianckiego Zgrupowania Komandosów” jako 6 kompania.

13 grudnia 1943 r. kpt. W. Smrokowski osobiście dowodził pierwszym w historii patrolem polskich komandosów w Abruzji. Już 14 i 15 grudnia Polacy walczą z Niemcami nad rzeką Sangro, kilka razy zajmując pozycje na tyłach przeciwnika.

1 marca 1944 r. awansuje do stopnia majora. Po przydzieleniu do II Korpusu Polskiego został na czas bitwy o Monte Cassino dowódcą „Zgrupowania Commando” składającego się z kompani komandosów i szwadronu szturmowego 15. Pułku Ułanów Poznańskich.

W bitwie o Monte Cassino dowodził zgrupowaniem. Wziął udział w natarciu na kierunek San Angello. Kilkakrotnie major Smrokowski organizował liczne wypady dla oczyszczenia bunkrów niemieckich.

Już w czerwcu wziął udział w bitwie o Ankonę na czele swojej kompanii komandosów. Otrzymał wówczas szereg zadań np. sforsowanie rzeki Musone i zdobycie miejscowości Nuove.

31 lipca 1944 r. został w Ankonie udekorowany przez Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari IV klasy. Następnie został dowódcą 2 Batalionu Komandosów Zmotoryzowanych wchodzącego w skład 2 Brygady Pancernej. W kwietniu 1945 r. uczestniczył w bitwie o Bolonię, podczas której komandosi odznaczyli się szczególnie w akcji forsowaniu rzeki Gaiana.

Po zakończeniu działań wojennych w 1946 r. mjr Smrokowski razem ze swoimi żołnierzami został przetransportowany do W. Brytanii, gdzie wszedł w skład Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia.

Po demobilizacji pracował w fabryce tekstylnej w Bradford. W 1949 r. założył rodzinę. Nie zdecydował się na powrót do Polski. W 1951 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych i osiedlił się w Chicago. Tam przez kilka lat pracował w przemyśle hutniczym. 2 stycznia 1965 r. major Smrokowski zmarł na zawał serca. Pochowany na cmentarzu św. Wojciecha w Chicago. W 1975 r. mogiła została przeniesiona do Sekcji Polskich Kombatantów na cmentarzu Maryhill w Niles na przedmieściu Chicago. Ponadto symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Podgórskim w Krakowie. Pośmiertnie mjr Władysław Smrokowski został awansowany do stopnia podpułkownika.

Oprac. Paweł Żalicki, FN Lublin