Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką ustanowiony został w 2007 roku, zaś pierwszy raz obchodzony oficjalnie rok później. Wyznaczony jest 24 marca dla upamiętnienia zbrodniczej egzekucji dokonanej przez niemiecką żandarmerię w Markowej na Podkarpaciu, na rodzinie Ulmów w 1944 roku. Niemcy zamordowali wówczas –– Józefa i Wiktorię wraz z 7 dzieci oraz 8 ukrywanych przez nich Żydów. Pomimo tej zbrodni – jak i wielu setek czy tysięcy tego rodzaju mordów – które miały wywołać strach wśród mieszkańców w samej tylko Markowej nadal ukrywano żydowskich uciekinierów. Do końca II wojny światowej okupację w Markowej przeżyło co najmniej 21 polskich Żydów.
Zachęcamy do odwiedzenia w Markowej – nieopodal (niespełna 30 km) od Rzeszowa – Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej (MPRŻ) https://muzeumulmow.pl
Zaś dla wszystkich szczególnie ciekawe wydają się dostępne na stronie internetowej MPRŻ pakiety edukacyjne m.in. „Sytuacja ludności żydowskiej w Generalnym Gubernatorstwie – od izolacji społecznej do Zagłady.” czy
„Polacy ratujący ludność żydowską w Generalnym Gubernatorstwie – na przykładzie mieszkańców Markowej.”
https://muzeumulmow.pl/pl/pakiet-edukacyjny/
Pomimo, że tylko na ziemiach polskich za pomoc Żydom groziła kara śmierci ze strony niemieckiego okupanta, to Polacy stanowią największą liczbę w gronie odznaczonych medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, przyznawanym przez Instytut Yad Vashem (Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu)w Jerozolimie. Poświadczona źródłowo liczba Polaków pomagających Żydom jest znacznie większa. Pomagały im pojedyncze osoby, całe rodziny i wioski, struktury niepodległościowego podziemia oraz specjalnie stworzone do tego celu organizacje jak Rada Pomocy Żydom „Żegota”. Polskie Państwo Podziemne przekazywało również na Zachód informacje o niemieckich prześladowaniach i zbrodniach na ludności żydowskiej. Przykłady można by mnożyć jak np. przekazywanie uzbrojenia, którego AK sama nie miała za wiele, dla bojowników żydowskich w geccie warszawskim. Jeszcze raz należy podkreślić, że struktury Polskiego Państwa Podziemnego poza otoczeniem opieką ludności żydowskiej karało za wszelkie próby szkodzenia im, a zwłaszcza denuncjacje. Na skutek takiego donosu zginęła Rodzina błogosławionych* Ulmów.
Niestety im dłuższa perspektywa czasowa od tragedii holocaustu tym bardziej jego niemieccy sprawcy próbują wręcz zrzucić winę na tych, którzy byli przez nich nie mniej prześladowani i eksterminowani. Niestety pomagają im w tym pseudo historycy i publicyści, którzy w skandalicznie wybiórczy sposób traktują źródła historyczne (tak zestawiając ich fragmenty, że odwracają fakty). Mało tego z nominacji władz obejmują eksponowane stanowiska. Tym bardziej należy przypominać prawdę i honorować heroiczne wręcz postawy miłosierdzia wobec bliźnich.
Zapraszamy w imieniu Organizatorów i własnym na lubelskie uroczystości związane z upamiętnieniem tego dnia. Program uroczystości poniżej – czytaj więcej: – w rozwinięciu tej informacji.
Wtorek 24 marca 2026 r. Lublin:
09:00 – Msza św. w Archikatedrze Lubelskiej. Po zakończeniu Mszy św. nastąpi złożenie kosza kwiatów przy obrazie bł. Marty Wołowskie.
10:15 – prezentacja wystawy IPN „Śmierć za człowieczeństwo. Rodzina Ulmów” przy ul. Krakowskie Przedmieście 50 (przed Poczta główną)
10:30 złożenie wieńców przy tablicy pamiątkowej na kamienicy przy ul. Krakowskie Przedmieście 62, gdzie bł. Marta Wołowska spędziła młodość.
*Beatyfikacji dokonał w Markowej 10 września 2023 r. Papież Franciszek. Cała rodzina czczona jest jako męczennicy, zaś Ich wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 7 lipca (dzień rocznicy ślubu Józefa i Wiktorii).
Rolnicza Rodzina Ulmów składała się z małżeństwa Józefa (ojciec) i Wiktorii z d. Niemczak (matka) oraz ich Dzieci: Stanisława (ur. 18 VII 1936), Barbary (ur. 6 X 1937), Władysława (ur. 5 XII 1938), Franciszka (ur. 3 IV 1940), Antoniego (ur. 6 VI 1941), Marii (ur. 16 IX 1942) oraz Dziecka bezimiennego (ur. 24 III 1944).
Tekst Jan Fedirko, Fundacja Niepodległości; „grafika” z zaproszenia LUW na powyższe uroczystości, Lublin marzec 2026 r.